Ang Madilim na Parte ng Healthcare sa Pilipinas na Bihira Pinag-uusapan

Alam nating lahat na dapat karapatan ng bawat isa ang tamang pangangalagang pangkalusugan. Makikita natin ang mga tagumpay - libreng bakuna, maayos na operasyon, health centers na tumutulong sa barangay. Pero may mga bagay na hindi gaanong napapansin: ang hindi pantay na access, mga katiwalian, malalaking gastusin na galing sa sariling bulsa, at ang paglayo ng ating mga health worker papunta sa ibang bansa.

Dito, titingnan natin nang tapat at diretso ang mga isyung nagpapahirap sa marami sa atin - at mga praktikal na hakbang na puwedeng gawin.

1. Hindi pantay ang access: maayos sa lungsod, hirap sa probinsya

Kung pumasok ka sa pribadong ospital sa Maynila, makikita mo ang ganoong ka-advance na kagamitan at mga espesyalista. Pero pumunta sa malayong bayan at baka makita mo lang ang overworked na midwife, RHU na kulang sa tubig, at walang laboratoryo.

• Maraming barangay ang kulang sa fully functional na RHU. Hindi pantay ang primary care coverage, at mabagal o wala ang ambulansiya sa ibang mga lugar.
• Mahina ang referral system mula RHU papuntang naka-level na ospital. Madalas pasyente pa mismo ang nagbabayad at naglalakbay - kaya naantala ang pagkuha ng tamang lunas.

May mga programa ang DOH para ayusin ito, pero kulang ang implementasyon at pondo sa ilang lugar.

2. Malaki pa rin ang binabayaran ng mga pasyente

Kahit may PhilHealth, marami pa rin ang nagbabayad nang malaki. Dahil dito, maraming pamilya ang nalulubog sa utang kapag may sakit na malala.

• Limitado pa rin ang coverage ng PhilHealth: hindi lahat ng procedures o gamot ay fully covered, at minsan mahirap i-claim kung magulo ang papeles o bagal ang hospital staff.
• Dagdag ang gastos kapag pumunta sa private hospital o nagpagawa ng mga diagnostics.

Ipinapakita ng datos ng PSA at DOH na malaking bahagi ng health spending ang galing sa sariling bulsa ng mga tao - kaya delikado kapag may biglaan na sakit.

3. Mga kontrobersiya sa PhilHealth: bumaba ang tiwala ng publiko

Dapat sana'y proteksyon ang PhilHealth, pero may mga ulat ng hindi tamang paggasta at anomalies na nagdulot ng galit at kawalan ng tiwala.

• May mga audit at ulat na nag-highlight ng questionable disbursements at anomalies, kaya may mga imbestigasyon at pagbabago sa pamunuan.
• Kapag nakikita ng publiko na may mismanagement, mahirap bumalik ang tiwala kahit maganda ang intensyon ng program.

Kailangan ng transparency at mabilis na pananagutan para maibalik ang tiwala.

4. Umalis ang mga health worker: nagmigrate papuntang ibang bansa

Maraming doktor, nurse, at caregiver ang umaalis para magtrabaho sa ibang bansa dahil sa mas mataas na suweldo at mas maganda ang kondisyon. Habang nakakatulong ang remittance sa ekonomiya, nag-iiwan ito ng gaps sa serbisyo dito sa bansa.

• Malaki ang export ng nurses at caregivers mula sa Pilipinas.
• Ang mga natitira ay nagtatrabaho nang sobra, nag-burnout, at bumababa ang kalidad ng serbisyo.

Para bumalik ang balanse, kailangan ng mas magandang sahod, oportunidad, at working conditions dito.

5. Fragmented na sistema at mahina ang primary care

Ang primary care ang dapat na pundasyon ng abot-kayang healthcare. Sa Pilipinas, ito ay pira-piraso.

• Maraming tao ang dumadaan agad sa ospital kaysa sa RHU, kaya nababara ang tertiary care ng mga kaso na dapat sa primary level lang.
• Hindi consistent ang pag-invest sa preventive care at health education.

Kailangang palakasin ang primary care sa pamamagitan ng pondo, training, at maayos na referral system.

6. Problema sa gamot at supply chain

Minsan nauubos ang essential medicines at supplies, lalo na sa public hospitals. Ang procurement at distribution ay may kahinaan kaya naantala o napuputol ang paggamot.

• Kung centralized procurement ay hindi maayos, nagkakaroon ng delay.
• Kung lokal na procurement ay walang tamang oversight, puwedeng magkaroon ng waste o katiwalian.

Mas maayos na logistics at transparent procurement ang solusyon.

7. Mental health: kulang at may stigma

Bagaman may Mental Health Act, kulang pa rin ang serbisyo at marami pa rin ang nahihiya o natatakot humingi ng tulong.

• Kailangan ng mas maraming programa sa community level at training para sa front-line health workers.
• Dapat ituloy ang kampanya laban sa stigma at palawakin ang counseling services sa barangay.

8. Emergency preparedness at lessons mula sa pandemya

Ipinakita ng COVID-19 kung saan mahina ang sistema: hindi pantay ang testing, iba-iba ang contact tracing, at nag-overload ang mga ospital.

• Iba-iba ang kapasidad ng mga LGU sa emergency response.
• Kailangan gawing permanenteng bahagi ng budget at plano ang mga natutunang aral.

Ano ang pwedeng gawin - practical na hakbang

Hindi ito hopeless. May mga konkretong hakbang na puwedeng itulak ng gobyerno, institusyon, at komunidad.

• Palakasin ang primary care: pilit na maglaan ang LGUs ng pondo para sa RHUs at referral systems.
• I-demand ang transparency ng PhilHealth: regular na public audits at accessible na reports.
• Ayusin ang procurement at logistics: digital inventory at mahigpit na oversight.
• I-invest ang health workers: competitive pay at mas ligtas na workplace.
• Palawakin ang mental health services: support sa counseling centers at awareness programs.
• Handa sa emergency: ipanagot ang LGUs na may emergency funds, stockpiles, at trained response teams.
• Gamitin ang boses mo: bumoto nang may kaalaman, mag-organize sa komunidad, at gamitin ang social media para magpatawag-pansin.

Practical tips para sa bawat Pilipino ngayon

Hindi kailangang maging opisyal para makatulong.

• Alamin ang PhilHealth benefits mo at ayusin ang mga dokumento.
• Gumamit ng local health center para sa preventive care.
• Sumali o suportahan ang mga grassroots health programs.
• I-report ang mga problema sa COA o DOH hotlines at gamitin ang mga credible news outlet para magpalakas ng isyu.

Isang tapat at may pag-asa na pananalita

May madilim na bahagi ang healthcare system sa Pilipinas - pero may pag-asa rin. Makikita natin ang dedikasyon ng mga barangay health workers at mga doktor na bumabalik magturo. Kung harapin natin ang mga problema nang tapat at magtulungan para sa mga sistemikong reporma, may pag-asa na magiging mas patas at accessible ang healthcare para sa lahat.

Suriin ang mga opisyal na pahina ng DOH, PhilHealth, COA, PSA, at mga balita mula sa Rappler at Inquirer para sa pinakabagong ulat at lokal na impormasyon.

Check out https://stepbystepph.com for more articles.